Artikel Muziek verbindt

Uit Bouwen aan leefbaarheid

Muziek is de kennis van liefde voor harmonie en ritme. Plato Grieks filosoof en schrijver 427 - 347 v. Chr. in Symposium

Geluid dat de menselijke stem of instrumenten voortbrengt, zo omschrijft Van Dale muziek en voegt daaraan toe: ‘Omwille van de schoonheid van dat geluid of als expressie van gevoelens’. Muziek is een raadselachtig verschijnsel. Het heeft geen vorm. We kunnen het niet zien en niet vastpakken. Het bestaat uit trillingen in de lucht, die we kunnen horen en voelen als resonantie en vibratie. Sommige muziek kunnen we zelfs in het lichaam voelen trillen. Die trillingen roepen een beeld van schoonheid op of ontroering en blijdschap. En zelfs de stilten en pauzes tussen die trillingen door, kunnen ons raken. En het meest raadselachtige aan muziek is dat het geen levensbehoefte is, maar toch elementair voor ons bestaan. Dove mensen gaan er niet dood aan om muziekloos door het leven te gaan, maar ze zeggen daardoor veel te missen. Andere mensen raken hun vermogen om muziek te horen kwijt door een beroerte of een andere hersenaandoening. Maar aan de andere kant zijn er mensen met de ziekte van Alzheimer die zich juist kunnen aankleden door liedjes te zingen en sommige patienten met de ziekte van Parkinson kunnen met muziek zich ineens vloeiend bewegen. Naar de betekenis van muziek kunnen we alleen maar raden. Dat muziek belangrijk is, staat als een paal boven water, want vanaf het begin van de menselijke cultuur is er muziek gemaakt. Die oermuziek was waarschijnlijk zang, dans en het slaan van de ritme ineen. Iedereen deed mee aan het componeren en uitvoeren. Tegenwoordig is er meer onderscheid tussen het componeren en uitvoeren van een muziekstuk en het luisteren ernaar, maar nog steeds componeren mensen samen muziek en voeren die uit. Zo ontstaan de liedjes in het voetbalstadion spontaan in de vorm van yells en spreekkoren. Waarschijnlijk is het nut van muziek verscholen in het onzichtbare: wat niet uit te drukken is in woorden, maakt met muziek voelbaar. Het zijn de klanken en de samenstelling van die klanken die het (gevoels)leven tot uitdrukking brengen. De hartslag van mensen varieert van 40 tot 200 slagen per minuut, afhankelijk van de gevoelstoestand en de inspanning op dat moment. De meeste muziekstukken volgen dit ritme.

Muziek kan het hart direct doorboren. Oliver Sacks 1933 - heden Amerikaans neuroloog en schrijver

Bij de beleving van muziek zijn veel meer hersendelen betrokken dan bij de spraak. Dat heeft te maken met het vermogen van mens en dier om bij angst en pijn te schreeuwen, te janken en… te zingen. In nood maken levende wezens gebruik van het stemgeluid om hulp in te roepen. Vandaar dat de trillingen in treurliederen ons letterlijk en figuurlijk de rillingen bezorgd, het gevoel dat eerst langs de ruggenwervel stroomt en zich dan over het lichaam kan verspreiden. De cello, de viool, de trompet en de menselijke stem vertolken bij uitstek dit gevoel. Als we ons verloren en eenzaam voelen, dan voelt dat ook koud aan. Dat koud worden is een reactie op het verlies van contact, maar vormt tegelijkertijd de aanzet tot toenadering en verbinding. In de muziek delen we ons verdriet en dat verdrijft de eenzaamheid. Maar niet alle muziek is treurmuziek. De vele toonaarden vertolken alle voorkomende gevoelsvormen. Daarom kan muziek janken en jengelen, jubelen en jodelen, grommen en grauwen. Tonen kunnen slepen, rollen, ratelen en verleiden. In muziek zitten alle tegenstellingen die maar denkbaar zijn: licht en donker, snel en langzaam, mannelijk en vrouwelijk, hemel en aarde, verdriet en geluk. Naast harmonie is er plaats voor dissonanten. De Russische componiste en celliste Goebaidoelina noemt dat de toverachtige wereld van de muzikale klank.