Badkamer
Uit Bouwen aan leefbaarheid
Om zo lang mogelijk zelf te kunnen wassen en/of zelfstandig naar het toilet te kunnen gaan, is het van belang om kritisch naar de badkamer te kijken. Bij het bouwen van een nieuwe badkamer of bij renovatie of aanpassingen van de huidige badkamer is een aantal aspecten van belang. Het gaat om maatvoering, indeling, inrichting en installaties. Hiervoor worden aandachtspunten beschreven. Soms wordt dit aan de hand van activiteiten gedaan. Ook zijn er aandachtspunten voor als zorg in de badkamer nodig is.
Inhoud |
Maten en inrichting algemeen
De badkamer is minimaal 2,00 x 1,80 meter
Een grote badkamer is prettig voor iedereen. Maar zeker wanneer u (tijdelijk) loopt met loophulpmiddelen (stok of rollator) is het wenselijk dat de badkamer ruim genoeg is om er gemakkelijk in te kunnen bewegen.
In bestaande bouw kunt u er eventueel voor kiezen om bijvoorbeeld:
- een kleine slaapkamer en een badkamer samen te voegen tot een ruimere badkamer;
- een slaapkamer te verbouwen tot badkamer en de badkamer in te richten als klein kamertje;
- een deel van de aangrenzende slaapkamer bij de badkamer te betrekken.
Afbeelding: voorbeeldplattegrond van een badkamer
De badkamer is voor rolstoelgebruik minimaal 2,20 x 2,20 meter
Een ruime badkamer is prettig voor iedereen. Maar wanneer u of een van uw huisgenoten in een rolstoel zit, is een grote badkamer een vereiste. Een draaicirkel van 1,5 meter moet dan mogelijk zijn (bron 1, 2, 5).
In bestaande bouw kunt u er eventueel voor kiezen om bijvoorbeeld:
- een kleine slaapkamer en een badkamer samen te voegen tot een ruimere badkamer;
- een slaapkamer te verbouwen tot badkamer en de badkamer in te richten als klein kamertje;
- een deel van de aangrenzende slaapkamer bij de badkamer te betrekken.
De badkamer is goed verlicht, met lichtknoppen naast elke deur
Door te weinig of slechte verlichting is de kans op struikelen over allerlei dingen groter. Het is handig wanneer de lichtknop buiten de badkamer zit, zodat u het licht aan kunt doen voordat u de ruimte inloopt.
Lichtschakelaars horen op een bereikbare hoogte te zitten. Deze hoogte is afhankelijk van uw lengte en hoe ver en hoe hoog u met uw arm kunt reiken.
Gemiddeld worden lichtschakelaars op ongeveer 95 centimeter hoogte vanaf de vloer gemonteerd.
Let bij de keuze voor een nieuwe lichtschakelaar op de bedienbaarheid. Hoe groter de lichtschakelaar, hoe gemakkelijker te bedienen (bij voorkeur met de vlakke hand).
De deur is minimaal 0,85 meter breed en 2,30 meter hoog
De badkamer moet ook toegankelijk zijn wanneer u een rollator of rolstoel gebruikt. Met een deurbreedte van 80 centimeter, zoals in de meeste bestaande woningen, lukt dat krap. Er is dan ook een groter risico op stoten tegen de deurpost en het is niet mogelijk de draai van de ene ruimte naar de andere te nemen. Wat betreft de deurhoogte: Nederlanders worden steeds langer. Jongeren langer dan twee meter zijn geen uitzonderingen meer. Met een deurhoogte van 2,30 meter hoeven lange mensen zich niet meer te bukken en kleinere mensen kunnen er altijd door.
Een deuropening kan verbreed worden van de bestaande 80 centimeter naar 85 centimeter. Bijpassende deurposten en deuren zijn voor 85 centimeter verkrijgbaar. Bij nieuwbouw wordt reeds 90 centimeter deurbreedte toegepast. Het nieuwe Bouwbesluit gaat uit van een deurhoogte van 2,30 meter.
Bij de deur naar de badkamer is de hoogte van de drempel maximaal 2 centimeter en afgerond
Een vloer mag geen aanleiding geven tot uitglijden of struikelen. Dit betekent dat de vloer zo vlak mogelijk moet zijn. Er zijn dan bij voorkeur geen drempels en/of opstapjes. Hierover kunt u struikelen. Ook wordt door een drempel het lopen met een rollator bemoeilijkt. Wanneer er in de badkamer toch een drempel nodig is (omdat de vloer van de badkamer bij de deur iets verhoogd is en afloopt naar het afvoerputje), dan is het wenselijk de drempel zo laag mogelijk te houden en af te ronden.
Indien in bestaande bouw een hoge drempel is, zijn er drie mogelijkheden:
- het verwijderen van de drempel;
- het verlagen van de drempel;
- een drempelhulp gebruiken. Dit is een schuin oplopende plaat, van bijvoorbeeld aluminium. Een drempelhulp ligt los (meeneembaar) of is bevestigd op de bestaande vloer of drempel.
Afbeelding: voorbeeld van een drempelhulp
De deur van de badkamer draait naar buiten open
Als iemand in de badkamer gevallen is, niet kan opstaan en vlak achter de deur ligt, kan een ander de deur niet openen als deze naar binnen opendraait. Ook verkleint een openstaande deur de badkamer wanneer deze naar binnen opendraait.
In sommige gevallen is het ook handig om een schuifdeur te plaatsen. Bijvoorbeeld wanneer u gebruik maakt van een rolstoel of rollator is het gemakkelijker een deur open te schuiven, dan een deur naar u toe open of dicht te trekken of van u af te duwen. Voorwaarde voor het plaatsen van een schuifdeur is voldoende ruimte links of rechts van de deuropening, zodat de deur bij het openen volledig weggeschoven kan worden.
De badkamer ligt naast de (ouder)slaapkamer
Het is gemakkelijk wanneer de badkamer snel en goed te bereiken is vanuit de slaapkamer. In tweekamerwoningen (seniorenwoningen) is de route het kleinst, wanneer de badkamer direct naast de slaapkamer ligt met een deur tussen beide ruimtes. Dit is plezierig als u ’s nachts naar het toilet moet.
Eventueel kan er een tussendeur (bijvoorbeeld schuifdeur) worden geplaatst.
Er is vloerverwarming
Er liggen meestal kleedjes in de badkamer omdat het vaak koud is om met blote voeten op de badkamervloer te lopen. Vloerverwarming is een behaaglijke vorm van het verwarmen van een ruimte, ook in de badkamer. Kleedjes, waarover u kunt uitglijden, zijn dan niet meer nodig.
Het is een grote ingreep om vloerverwarming in bestaande bouw te plaatsen. Vraag bij een specialist (bijvoorbeeld een sanitairhandel of een installateur) naar de meest eenvoudige manier.
Er is een antislipvloer
Een antislipvloer zorg ervoor dat de vloer niet te glad is zodat u minder gemakkelijk uitglijdt.
Er zijn verschillende mogelijkheden:
- antisliptegels plaatsen. Dit zijn tegels met een grove structuur. De tegels zijn verkrijgbaar met verschillende structuren. Afhankelijk van de soort structuur is de tegel meer of minder slipvast. Hoe meer slipvast een tegel is, hoe moeilijker de tegel is schoon te maken;
- bestaande tegels stroef maken met een antislipcoating. Een speciale kunstharslaag met een korrelachtige toevoeging wordt op de ondergrond aangebracht. Ook de douchebak en badkuip kunnen hiermee antislip worden gemaakt;
- vloeren, douchebakken en badkuipen antislip maken door de bestaande toplaag via een chemische reactie te veranderen.
Het voordeel van een coating of een oppervlaktebehandeling is dat er geen breekwerk nodig is.
De ramen zijn, op de grond staande, te openen en te sluiten
Vaak zijn bovenlichten (smalle doortochtraampjes) alleen te openen en te sluiten door op een verhoging te gaan staan. Ramen en bovenlichten dienen bereikbaar te zijn, terwijl u op de grond staat. Dit om het risico van vallen van het krukje of stoel, waarop men dan gaat staan, te voorkomen.
Voor bovenlichten zijn verlengde hendels verkrijgbaar waardoor het mogelijk is staand vanaf de vloer het raampje te openen en te sluiten.
Afbeelding: voorbeeld van een verlengde raamopener
Er zijn loze leidingen voor het kunnen aanleggen van bijvoorbeeld alarmering
Het is handig om in ruimtes bij verbouw of nieuwbouw loze leidingen aan te leggen. Deze bieden de mogelijkheid om achteraf op gemakkelijke wijze allerlei bedradingen door te trekken. Hierbij kunt u denken aan draden voor alarmering.
Veel technologische toepassingen in huis zullen in de toekomst draadloos zijn. Of er dan geen enkele bedrading meer nodig zal zijn is moeilijk te voorspellen.
Douchen
In en uit de douchebak komen
De douchevloer loopt gelijk met de badkamervloer. Er zijn geen opstaande randen.
Opstapjes maken het douchen onveilig. Wanneer de vloer van de doucheruimte vloeiend afloopt naar de afvoer, is er geen douchebak of een vloer met opstaande randen nodig. Over opstaande randen kunt u gemakkelijk struikelen. Een gelijkvloerse douche is bovendien eenvoudiger schoon te houden.
Er zijn drie mogelijkheden:
- door gebruik te maken van een niveauverschil in de vloer zodat het water goed kan weglopen in de doucheput. Een niveauverschil van 2% (2 centimeter op 1 meter) is voldoende om een goede afwatering te voorzien;
- door gebruik te maken van een douchegoot in de vloer, een goot met een venster waarin het water verdwijnt. De sifon dient voldoende groot te zijn om een goede afwatering te realiseren;
- een ruime douchebak met een zeer kleine drempel/lage instap.
[[Image:Douchegoot>jpg]]
Afbeelding: voorbeeld van een douchegoot
Afbeelding: voorbeeld van een douchebak met lage instap
Er zijn stevige muren voor het bevestigen van zitjes, steunen en beugels
De muren moeten stevig genoeg te zijn om (eventueel later) steunen en beugels bij de douche te bevestigen. Steunen en beugels kunt u gebruiken als steun bij het staan, opstaan en gaan zitten. Steunen en beugels vereisen stevige muren om te voorkomen dat ze plotseling losschieten.
Steunen en beugels zijn verkrijgbaar in rechte en gehoekte uitvoeringen. Er zijn ook beugels die met een zuignap werken.
Afbeelding: voorbeeld van een steun met zuignap
Staan onder de douche
De plaatsingsruimte van de douche is 0,90 × 0,90. Er is 0,70 (diep) × 0,90 meter extra gebruiksruimte (om in- en uit te stappen en af te drogen).
Bij de doucheruimte is een obstakelvrije draaicirkel 1,05 meter wenselijk
Een grote douche ruimte is voor iedereen prettig maar is ook handig wanneer er hulp geboden moet worden bij het douchen. De draaicirkel van 1,05 meter is noodzakelijk wanneer u of een huisgenoot met een rollator in de badkamer wil lopen en draaien.
Wassen en drogen
De douchekop is in hoogte instelbaar en afneembaar.
De douchekop zit aan een (verticale) glijstang (geplaatst tussen 1,2 en 2,1 meter boven de vloer). Bij voorkeur is er een verticale en horizontale glijstang ineen
Een in hoogte instelbare en afneembare douchekop is altijd handig, maar vooral wanneer u zittend wil douchen. In geval van hulp is dit zeer wenselijk dan wel noodzakelijk. Bij een zowel verticale als horizontale (lagere) glijstang kan de horizontale stang als steun worden gebruikt (bij voetenwassen bijvoorbeeld) en er kunnen spullen aan worden gehangen (washandje).
Met de douchekophouder met hendel kunt u met weinig kracht de douchekophouder omlaag en omhoog verplaatsen en vergrendelen. De hendel kunt u ook met de pols bedienen.
Afbeelding: in hoogte instelbare douchekop met hendel
Er is een extra ophangpunt voor de afneembare douchekop geplaatst
Een extra ophangpunt is handig als het bestaande ophangpunt van de douchekop (meestal op de glijstang boven de kraan) ver reiken betekent. Dit geldt vooral in het geval van hulp.
De douchekop en kraan zijn te gebruiken, terwijl u zit op een kruk of wanddouchezitje
Het is handig om zittend te douchen als u moeite heeft met lang staan. Ook het wassen van de benen en voeten gaat gemakkelijker als u erbij kunt zitten. Een wanddouchezitje is dan een goede oplossing. Let erop dat u zittend gebruik kunt maken van de douchekop en de kraan. Plaats het zitje zodanig dat de kraan en douchekop haaks op elkaar geplaatst worden.
Er zijn verschillende soorten wanddouchezitjes. Bij sommige glijstangen kan aan de horizontale stang een douchezitje worden gehangen (let erop dat de wand stevig genoeg is.
Afbeelding: wandouchezitje aan glijstang
Er is een thermostaatkraan met goede grip en duidelijk afleesbare standen
Met een thermostaatkraan kunt u niet per ongeluk de warmwaterkraan op heet draaien. Dit voorkomt verbrandingen. Een goede grip van de kraan zorgt ervoor dat u ook met zeephanden de kraan kunt bedienen.
Met een thermostaatkraan is de temperatuur van het water in te stellen, met een stop voor de maximale temperatuur. Tijdens het gebruik van de kraan bedient u maar één knop of hendel, voor het regelen van de hoeveelheid water.
.
Afbeeldingen: voorbeelden van thermostaatkranen
De kraan is buiten de waterstraal van de douche geplaatst
Om te voorkomen dat u niet meteen water over u heen krijgt als u de douche aanzet, is het praktisch als de kraan buiten de waterstraal van de douche is geplaatst. Maar ook uit het oogpunt van mogelijke hulp van derden is dit van belang.
Baden
In en uit bad komen
Er is een handgreep voor het in- en uit bad stappen
De meeste baden zijn hoog en hebben een schuine wand. Om misstappen, en daarmee vallen, te voorkomen is een handgreep handig. Veilig voor als u moeite heeft om uit bad te komen en gemakkelijk voor iedereen.
Er zijn verschillende mogelijkheden:
- een steun aan de wand (let erop dat de wand stevig genoeg is);
- een bad met een ingebouwde handgreep;
- een ‘losse’ greep die met behulp van klemmen op de badrand vast te zetten is.
Afbeelding: voorbeeld van een ‘losse’ greep
(Een deel van) het bad heeft een stroeve bodem
Een badkamer is vaak niet groot genoeg om er zowel een bad als een aparte douche te plaatsen. Als u niet zonder een bad kunt, kunt u het bad ook gebruiken om te douchen. Om te voorkomen dat u uitglijdt is het raadzaam om het douchegedeelte in het bad stroef te maken.
Om een badbodem stroef te maken zijn verschillende oplossingen:
- antislipcoating aanbrengen. Dit is een speciale kunstharslaag met een korrelachtige toevoeging;
- bestaande toplaag van de badbodem via een chemische reactie te veranderen.
Een andere mogelijkheid is een bad te plaatsen waarin al rekening is gehouden met douchen. Omdat deze stroeve bodem aan één kant in het bad is geplaatst, is daarmee ook de plaats van de douchekop en de kraan bepaald.
De badkuip heeft rechte zijwanden
Een probleem voor iedereen is vaak het in- en uit bad stappen. Dit komt niet alleen vanwege de hoge badrand, maar ook omdat de wand in het bad schuin afloopt. De instap is dus niet alleen hoog, maar ook groot (ver).
Er zijn badkuipen verkrijgbaar, waarbij de wanden in het bad recht naar beneden lopen. Bovendien is het bad iets lager dan de gewone badkuipen. Vaak is een deel van het bad voorzien van een stroeve bodem waardoor het geschikt is om te douchen.
Gaan staan en zitten in bad
Steun voor het omhoog komen uit bad
Een steun aan de wand vergemakkelijkt het omhoog komen uit bad van liggen tot zitten en van zitten tot staan.
Er zijn verschillende mogelijkheden:
- een korte wandsteun. Hierbij dient u goed op te letten waar u die moet bevestigen. Ga daarvoor in het lege bad zitten met uw rug tegen het bad, strek uw arm naar voren, buig de arm vervolgens licht. Op de plek waar uw hand nu zit, kan een wandsteun worden geplaatst. De steun is bedoeld om vanuit half liggen tot zit te komen;
- een lange wandsteun. Hierbij is de plaats minder strikt bepaald. U kunt deze ook gebruiken om van zitten tot staan te komen.
- een lange geknikte wandsteun (90° of 120°) die u ook kunt grijpen als u staat onder de douche.
- een bad met een ingebouwde handgreep.
Afbeelding: voorbeeld van een korte wandsteun
Afbeelding: geknikte wandsteun boven het bad
Wassen en afdrogen
Er is een thermostaatkraan met goede grip en duidelijk afleesbare standen
Met een thermostaatkraan kunt u niet per ongeluk de warmwaterkraan op heet draaien. Dit voorkomt verbrandingen. Een goede grip van de kraan zorgt ervoor dat u ook met zeephanden de kraan kunt bedienen.
Met een thermostaatkraan is de maximale temperatuur van het water in te stellen. Tijdens het gebruik van de kraan bedient u maar één knop of hendel, voor het regelen van de hoeveelheid water.
Afbeeldingen: voorbeeld van een badthermostaatkraan
Wassen aan de wastafel
Staan aan wastafel
De wastafel is geplaatst op geschikte hoogte
Let erop dat u niet teveel gebukt hoeft te staan aan de wastafel. Aan de andere kant moeten alle huisgenoten er bij kunnen. Tenzij er grote verschillen zijn in lichaamslengte van de huisgenoten, kan men voor de hoogte een ‘gemiddelde’ kiezen.
In geval van extreem kleine mensen of mensen in een rolstoel gelden andere wastafelhoogtes. Wanneer u woont met meerdere huisgenoten kunnen verschillende hoogtes wenselijk zijn. Dan is in hoogte verstelbare wastafel handig.
Er zijn stevige muren voor het bevestigen van steunen en beugels
De muren moeten stevig genoeg zijn om (eventueel later) steunen en beugels bij de wastafel te bevestigen. Steunen en beugels kunt u gebruiken als steun bij het staan, opstaan en gaan zitten. Steunen en beugels vereisen stevige muren om te voorkomen dat ze plotseling losschieten.
Er zijn speciale beugels op de markt die naast of rondom de wastafel bevestigd kunnen worden. Hierop kan men leunen tijdens het wassen of bij het opstaan. De beugels kunnen tevens gebruikt worden als handdoekrek.
Afbeelding: voorbeeld van een beugel rondom de wastafel
Wassen en afdrogen
De kraan heeft een goede grip
Een goede grip van de kraan zorgt ervoor dat u ook met natte of ingezeepte handen de kraan kunt bedienen.
Kranen met een goede grip zijn bijvoorbeeld de ouderwetse vier-vingerkranen met in het midden een rode stip (warm) of blauwe stip (koud). Deze kranen zijn er ook in moderne uitvoeringen.
Een thermostaatkraan heeft het voordeel dat u niet per ongeluk de warmwaterkraan op heet draait.
Verzorgen
De spiegel en planchet hangen op geschikte hoogte of er is een lange spiegel
Het komt nogal eens voor dat een spiegel en het planchet boven de wastafel zo hoog worden gehangen dat kleinere huisgenoten er niet goed bij kunnen.
Let bij het ophangen van het planchet erop dat de kleinste volwassen huisgenoot erbij kan.
Als u een lange spiegel ophangt, vanaf bijvoorbeeld de wastafel tot stahoogte van de langste huisgenoot, dan kan iedereen zichzelf zien.
Bronnen
1. Wijk, M, J. Drenth en M. van Ditmarsch: Handboek voor Toegankelijkheid. Reed Business Information bv, Doetinchem, 2003
2. SKW Certificatie, SEV: Handboek Woonkeur. SKW Certificatie bv, Almere Haven, 2001
3. VACpunt Wonen: Gebruikerstoets Wonen & Zorg. Utrecht, 2004
4. Laagland’advies: Wie de woning houdt, passe haar aan. Houten, 2005
5. Stichting Bouw Advies Toegankelijkheid Utrecht: Richtlijnen, Gradaties in toegankelijkheid van woningen. Utrecht, 2005
6. VAC: Mooi huis…. Maar woont het ook prettig? Utrecht, 2002
Aandachtspunten zorgsituaties
Wanneer men rekening houdt met een aantal relatief eenvoudige uitgangspunten is de woning geschikt voor bijna alle mogelijke zorgsituaties, ook de intensieve zorg voor mensen die compleet zorgafhankelijk zijn. Het is verstandig hier in nieuwbouw zoveel mogelijk rekening mee te houden. In dit stadium is er nauwelijks sprake van meerkosten. Aanpassingen op een later moment zijn kostbaar en soms moeilijk te tealiseren. Bij renovatie kunnen de aandachtspunten dienen als referentie.
Voor zorgvoorzieningen zijn de aandachtspunten minimumeisen om verantwoorde zorg uit het oogpunt van zowel de patient als de hulpverlener mogelijk te maken.
Maten en inrichting algemeen
De deuropening moet voldoende breed zijn om een goede doorgang met een bed of brancard mogelijk te maken
De breedte van de gang en de breedte van de deuropening zijn aan elkaar gerelateerd. Hoe nauwer de gang, hoe breder de deuropening moet zijn. Wanneer de breedte van de gang bijvoorbeeld 1,30 meter is moet de deuropening 1,80 meter breed zijn. De optelsom van gangbreedten aan haakse bocht of van gang en deurbreedte bij haakse bocht is minimaal 3,10 meter breed. De minimale breedte van de deuropening voor goede doorgang met een bed of brancard is 1,10 meter.
Afbeelding: breedte van verkeersstroken bij een haakse hoek
De plafonds zijn stevig genoeg voor het plaatsen van een rail voor een plafondlift
In situaties met weinig ruimte biedt een plafondlift uitkomst. Een plafondlift bestaat uit een rail aan het plafond met een verrijdbare motor met hefinstallatie. Het nadeel is dat verplaatsing alleen mogelijk is naar van tevoren vastgestelde plaatsen.
Er zijn verschillende soorten plafondliften op de markt. Er zijn plafondliften die door de zorgverlener worden bediend maar er zijn ook plafondliften die zelfstandig kunnen worden gebruikt.
Afbeelding: voorbeeld van een plafondlift
Er ligt harde vloerbedekking in de woning
Wanneer er met een tillift, (douche)brancard of bed wordt gereden door de woning is een harde ondergrond van belang. Dit maakt het rijden en manoeuvreren makkelijker.
Bij kortdurende zorg kan een tijdelijke plaat over de hoogpolige vloerbedekking worden gelegd.
Positionering
De badkamer ligt naast de hoofdslaapkamer
Het is gemakkelijk wanneer de badkamer snel en goed te bereiken is vanuit de slaapkamer. De route is het kortst als de badkamer direct naast de slaapkamer ligt met een deur tussen beide ruimtes. Dit is prettig wanneer de verplaatsing plaats vindt met behulp van een rolstoel, tillift, douchestoel of douchebrancard.
Een verwijderbare wand (is leidingvrij) maakt het mogelijk om op termijn een tussendeur te plaatsen, bijvoorbeeld een schuifdeur.
Maatvoering
De doucheruimte is minimaal 2,36 x 3,15 meter Wanneer er gebruik wordt gemaakt van een douchebrancard is een grote ruimte noodzakelijk. Er moet genoeg ruimte zijn om met twee zorgverleners aan weerszijden van de douchebrancard veilig te werken.
De ruimte voor gebruik van de wastafel is minimaal 1,90 x 2,30 meter
Wanneer er gebruik wordt gemaakt van een rolstoel is voldoende ruimte om de wastafel noodzakelijk. De wastafel heeft aan beide zijden een ruimte van minimaal 0,80 meter zodat er genoeg ruimte is voor twee zorgverleners om op een veilige manier te helpen. De ruimte voor de wastafel is minimaal 1,30 meter voor het manoeuvreren met een rolstoel.
De ruimte onder de wastafel moet zoveel mogelijk vrij zijn zodat de rolstoel er onder gereden kan worden.
Er zijn ook wastafels die in hoogte verstelbaar zijn. Dit is voornamelijk handig wanneer meerdere huisgenoten de wastafel gebruiken.
Bronnen
- VACpunt Wonen. Gebruikerstoets Wonen & Zorg, 2004
- Arjo. Handboek voor architecten en planologen, 1996
- Handboek Buitengewoon Wonen, 2001
- Bouwbesluit