Balansmodel
Uit Bouwen aan leefbaarheid
ONTWERPEN VOOR WONEN EN ZORG
Bij het ontwerpen van woningen worden op een veelheid van elementen binnen de structuur van de woning beslissingen genomen die van grote invloed zijn op de latere gebruiksmogelijkheden. Dit speelt des te meer wanneer in het ontwerp de woonfunctie en zorgfuncties gecombineerd moeten worden. Het is de uitdaging voor de architect om tijdens de ontwerpfase de technische oplossingen en de functionele gevolgen daarvan vanuit de belangen en invalshoeken van de verschillende betrokkenen zo goed mogelijk in het ontwerp in balans te brengen:
- om tevreden bewoners te krijgen moet een balans gevonden worden tussen de eisen en wensen van de toekomstige bewoner en de opzet en vormgeving van de woning. Dit luistert des te nauwer als de bewoner beperkingen heeft. Het is dan noodzakelijk bij alle beslissingen na te gaan wat deze betekenen voor het dagelijks leven van de bewoner. Hoe kan bereikt worden dat deze zichzelf waar mogelijk zelf kan redden en de woning beleeft als de eigen, ondersteunende en veilige plek;
- voor de zorg in de woning moet er een balans zijn tussen wat wenselijk is vanuit de optiek van kwalitatieve en efficiënte zorg die de zorgverlener zo min mogelijk belast en een huiselijke omgeving voor de bewoner;
- vanuit het belang van de exploitant of financier van de woning is het wenselijk dat de basisopzet van de woning in potentie voor meerdere doelgroepen (zonder of met beperkingen) geschikt en aantrekkelijk is. Of zonder ingrijpende en kostbare verbouwingen zo te maken is.
DE BASIS ELEMENTEN VAN DE WONING
Een woning kan vanuit meerdere invalshoeken worden bekeken. Bijvoorbeeld als vorm of statement van de architect. Zo zijn indrukwekkende huizen en gebouwen als waren het kunstwerken tot stand gekomen. De uitdrukkingen 'my home is my castle', 'oost-west thuis-best' of 'zoals het klokje thuis tikt tikt het nergens' verwijzen naar een ander aspect van kijken naar de woning. Hier gaat het om een eigen plek voor de bewoner, een eigen territorium. Woningen kunnen ontworpen worden voor status en grandeur, maar ook voor geborgenheid en intimiteit. Ze kunnen als een keurslijf de bewoner beperken in de mogelijkheden, of soepel ruimte geven voor andere invullingen. Er is een beperkte set van vier basis elementen waarvan de invulling bepalend is voor vorm en inhoud van de woning als bouwwerk, als woon- en leefplek en als 'thuis'. Elk van deze basiselementen speelt een eigen, kenmerkende rol in de mate waarin de bewoners hun eigen leven in de woning vorm kunnen geven en de woning als 'eigen' beleven, zich erin thuis voelen. Of hoe de woning nu en in de toekomst 'in de markt ligt'. Daarom is het belangrijk tijdens het ontwerptraject de technische beslissingen rond de vier basiselementen stelselmatig te toetsen aan de functionele effecten die het heeft voor de gebruiker en andere belanghebbenden .
HET BALANSMODEL
Om zichtbaar te maken welke elementen in de woning extra aandacht vragen wanneer de woning wordt beoordeeld vanuit bovenstaande invalshoeken zijn aandachtspunten opgesteld die een handreiking bieden bij de afwegingen in het ontwerpproces. Deze aandachtspunten kunnen niet alleen hun nut hebben voor de architect en opdrachtgever maar ook voor toekomstige gebruikers en overige betrokkenen. De ontwerpers hebben vaak vooral oog voor de technische aspecten van het ontwerp terwijl de gebruikers vooral de functionele effecten hiervan ervaren. Beide invalshoeken hebben hun eigen merites. Het is de kunst deze met elkaar in balans te brengen.
De technische aspecten zijn verbonden aan de constructie en inrichting van de woning en de directe relatie met de omgeving, gegroepeerd rond een viertal basiselementen,
De functionele aspecten hebben groot effectop de gebruiksmogelijkheden en de beleving van de woning en zijn parallel hieraan eveneens gegroepeerd rond vier categorieën,
