Bert
Uit Bouwen aan leefbaarheid
Inhoud |
Spaarzaam omgaan met water
Voldoende goed drinkwater is een basisvoorwaarde voor goede leefomstandigheden. De beschikbaarheid van schoon drinkwater is als grondrecht opgenomen in het handvest van de mensenrechten van de VN. Schoon water is niet alleen een eerste levensbehoefte, zoals voedsel, maar is ook cruciaal voor onze persoonlijke hygiène en onze gezondheid.
Het belang van water is in ons land nauwelijks tot het bewustzijn van het publiek doorgedrongen. De beschikbaarheid van schoon water wordt ervaren als een vanzelfsprekendheid. Toch is het dat al lang niet meer. In Nederland hebben we voor iedereen weliswaar nog voldoende drinkwater. Maar het kost steeds meer moeite om dit te produceren. Om grondwater te sparen moeten de waterbedrijven zich noodgedwongen meer toeleggen op de zuivering van oppervlaktewater. Dat vereist grotere investeringen in zuiveringsinstallaties en de zuivering zelf kost meer energie.
Er is dus een dringende maatschappelijke noodzaak om zuinig met water om te springen. Dankzij de ontwikkeling van zuiniger wasmachines en het gebruik van waterbesparende toiletten in nieuwbouwwoningen is het watergebruik sinds 2002 nauwelijks toegenomen. Maar sinds een paar jaar is weer een stijgende lijn in het watergebruik zichtbaar. [Grafiek jaarlijks watergebruik in de huishouding] We gebruiken in Nederland momenteel gemiddeld 128 liter water per persoon per dag, voor een prijs van ....cnt per liter. In vergelijking met andere woonkosten, zoals de huur of hypotheek en energiekosten, is dat een schijntje. De waterleidingbedrijven zullen de consument in de komende jaren ongetwijfeld de rekening presenteren van de duurder wordende waterzuivering. Naast een maatschappelijke verantwoordelijkheid zullen we dus steeds meer een materiële stok achter de deur krijgen om onze waterconsumptie te beperken.
We kunnen globaal twee manieren onderscheiden om in huis spaarzamer met water om te gaan. De eerste is door middel van waterbesparing; de tweede door regenwateropvang, dat wil zeggen, in gevallen waarin onze gezondheid niet in het geding is, neemt regenwater de plaats in van leidingwater. Ten slotte wijzen we op het toenemende gebruik van warm water in de huishouding. Hierbij is niet alleen het dure leidingwater in het geding, maar ook de energie om het water te verwarmen. Water- en energiebesparing gaan hier dus hand in hand.
Zuinig omgaan met leidingwater
Over het algemeen geldt dat we met veel minder water toe kunnen dan we momenteel gebruiken. Dat we eigenlijk een groot deel van ons drinkwater verspillen, houdt onder meer verband met het ontbrekende bewustzijn dat schoon drinkwater geen vanzelfsprekendheid is. We hebben bij ons dagelijks watergebruik daardoor niet de neiging om ons druk te maken over verspilling.
Waterbesparing in huis is dus vooral een zaak van bewustzijn en gedrag. Bewoners kunnen hun waterconsumptie aanzienlijk matigen door net even iets eerder de kraan dicht te draaien. Consumententips in het kader van overheidscampagnes voor waterbesparing zijn vaak op deze dagelijkse gewoontes gericht. Ter illustratie zetten we er een aantal op een rij:
- Neem liever een douche dan een bad
- Ga een paar minuten eerder onder de douche vandaan dan u gewend bent
- Laat de kraan niet lopen onder het tandenpoetsen
- Draai niet een halve was, maar zorg altijd dat de trommel bij een wasbeurt vol is
- Besproei de tuin zo nodig niet overdag, maar alleen ´s avonds
- Leg een baksteen in de stortbak van de wc
- Koop geen afwasmachine, maar doe de afwas met de hand
Belangrijker dan goedbedoelde tips is dat bewoners het belang van zuinig omgaan met water erkennen en hun eigen vindingrijkheid aan de dag leggen om hun waterconsumptie te matigen. [Schema huishoudelijk watergebruik] In een gemiddeld Nederlands huishouden gaat het grootste deel van het dagelijks gekraande water op aan de wc en de douche. In nieuwbouwwoningen wordt vaak al gelet op waterbesparende maatregelen, maar de meeste bestaande woningen zijn bepaald niet ingericht voor minimaal watergebruik. De bewoner die zelf aan de slag wil met waterbesparing, kan kiezen uit verschillende mogelijkheden:
- Waterbesparend toilet
Er zijn verschillende typen waterbesparende toiletten. De meest gangbare is het toilet met doorspoelonderbreker waarmee ongeveer ..% op het watergebruik kan worden bespaard. Sinds kort zijn zelfs waterloze toiletten in opkomst. Deze zijn in eerste instantie ontwikkeld voor vakantiewoningen, caravans en plezierjachten, maar zijn ook in huis goed te gebruiken. Bij aanleg als tweede toilet, bijvoorbeeld op een verdieping, hebben ze als voordeel dat geen leidingen hoeven te worden gelegd.
- Waterbesparende douchekop
Door zijn ontwerp levert de waterbesparende douchekop ook bij minder aanvoer van water nog een volle straal. Bij de betere douchekp kan de sterkte van de straal bovendien naar behoefte worden geregeld.
- Stroombegrenzer op de kraan
Stroombegrenzers worden op het mondstuk gemonteerd van kranen die niet voluit hoeven lopen, zoals bij een wasbak of het aanrecht. Ze beperken de doorvoer van water met ongeveer ..%, maar behouden een volle waterstraal.
- Grijs water
Grijs water is afgevoerd huishoudwater van de douche en de gootsteen dat wordt gefilterd of gezuiverd voor hergebruik. Bekend zijn de collectieve grijswatersystemen in ecowijken waarbij het water van een heel woonblok wordt opgevangen en gezuiverd in een natuurlijk helofytenfilter. Voor individuele woningen is het grijswatertoilet een alternatief. Deze maakt voor de doorspoeling gebruik van water dat afkomstig is van de douche en na filtering wordt opgeslagen een verzamel-, cq. spoelbak.
Regenwateropvang en -gebruik
We zijn in Nederland gewend om, telkens als we water nodig hebben, de kraan maar open te zetten. We gebruiken voor het doorspoelen van het toilet, het wassen van de auto en het besproeien van de tuin eersteklas drinkwater, waar het ook wel een graadje minder aan kwaliteit kan. Voor verschillende toepassingen kunnen we volstaan met water van mindere kwaliteit, zoals gezuiverd regenwater.
Het gebruik van regenwater in de huishouding staat in ons land nog in de kinderschoenen. Gewend als we zijn aan de overvloedige beschikbaarheid van goedkoop leidingwater, hebben we geleerd het water dat uit de lucht komt vallen, achteloos via het riool af te voeren. Bovendien heeft de overheid, uit vrees voor ziektes en besmetting, het nuttig gebruik van regenwater nooit willen stimuleren.
Maar de tijden zijn veranderd. Schoon drinkwater wordt schaarser en als gevolg van de klimaatverandering neemt de hoeveelheid neerslag en de intensiteit van regenbuien toe. Zonder de tijdelijke opvang van regenwater dreigen bij zware regenbuien riolen over te lopen en straten blank te komen staan. Waterbeheer staat plotseling hoog op de agenda bij gemeentebesturen. Er moeten voorzieningen worden getroffen om regenwater tijdelijk op te slaan en geleidelijk af te voeren zodat onze gemalen de tijd krijgen om het water weg te pompen. Bij het inrichten van de openbare ruimte worden terreinen met natte natuur (zogeheten wadi´s) aangelegd, waar overtollg regenwater zich kan verzamelen. Zo komt het ten goede aan planten die het water opnemen en verdampen, en aan het grondwater dat dankzij het regenwater wordt aangevuld.
Ook van burgers en bedrijven wordt gevraagd om hun steentje bij te dragen aan de berging van regenwater. Nu nog stimuleren gemeenten met voorlichtingscampagnes hun bewoners om bij de aanleg van hun tuin rekening te houden met mogelijkheden van waterberging. Dat kan bijvoorbeeld door gebruik te maken van waterdoorlatende erfverharding, infiltratiekratten, of door de aanleg van een vijver of een wadi. Maar het is niet uitgeloten dat in de toekomst het principe dat elke burger verantwoordelijk is voor de verwerking van het regenwater dat op zijn erf of bedrijfsterrein valt, een meer verplichtend karakter zal krijgen.
Door regenwater op te vangen voor huishoudelijk gebruik slaat men in feite twee vliegen in één klap. Het afvoersysteem voor oppervlaktewater wordt ontzien en de verspilling van leidingwater wordt tegengegaan. We onderscheiden twee manieren om regenwater op te vangen en voor eigen gebruik te bewaren: de regenton en ondergrondse opslag. Beide werken volgens overeenkomstige principes maar de uitvoering is een wereld van verschil.
- De regenton
De eenvoudigste manier om regenwater op te slaan is met behulp van een regenton. Dit traditionele hulpmiddel heeft in onze tijd nauwelijks aan functionaliteit ingeboet en is als vanouds bijzonder geschikt om water te leveren voor kleine schoonmaakklusjes en voor het besproeien van de tuin en het begieten van kamerplanten. Moderne regentonnen zijn gemaakt van kunststof en worden geleverd met technische snufjes zoals een filter, een aftappunt voor de bevestiging van een tuinslang en een beveiliging tegen bevriezing. Ze kunnen een inhoud hebben tot wel 400 liter.
- Ondergrondse opslag
Voor een regenton is gemakkelijk een plekje vrij te maken in de tuin of op het balkon. Dat ligt anders bij regenwaterinstallaties met ondergrondse opslag. Hiervoor wordt een kunststoffen of betonnen watertank in de tuin ingegraven, met een inhoud tussen 3000 en 10000 liter, afhankelijk van de behoefte aan water en de opvangcapaiteit van het dak. Het regenwater wordt op het dak opgevangen en via de dakgoot en de regenpijp naar het opvangvat gevoerd. Voordat het het opvangvat bereikt, wordt het water gefilterd. Een pomp zorgt voor constante druk op de leidingen naar de aftappunten in de woning. Behalve buitenshuis is gefilterd regenwater geschikt om er de wc mee door te spoelen en de was te doen. Voor gebruik in de wasmachine is het kalkarme regenwater zelfs te verkiezen boven leidingwater. Een belangrijk punt van zorg bij regenwaterinstallaties is dat men moet voorkomen dat regenwater in het waterleidingnet terechtkomt. Hoewel de kans niet groot is, bestaat er een risico dat het leidingwater door een bacterie besmet raakt. Dit is de voornaamste reden dat de waterleidingbedrijven in ons land de aanleg van regenwaterinstallaties niet toejuichen. In Nederland zijn het daarom nu nog vooral bedrijven die deze installaties laten bouwen.
Water- en energiebesparing: warm water
[Grafiek energiegebruik voor ruimteverwarming en warm water] Dankzij onder meer verbeterde isolatie van woningen is sinds 2000 het gemiddelde energiegebruik voor ruimteverwarming in woningen afgenomen. In dezelfde periode is echter het het energiegebruik voor warm water aanzienlijk toegenomen. We verstoken minder om het warm te krijgen in huis, maar dat voordeel wordt te niet gedaan doordat we vaker en langer onder de douche staan.