Scenario's
Bij de scenario's wordt aangegeven wat nodig is om van idee tot mogelijkheid en van mogelijkheid tot realiteit te komen. Ook wordt onderzocht welke mythes en misverstanden dit in de weg staan. Zodra een scenario op hoofdlijnen is uitgewerkt proberen we met geïnteresseerden uit het praktijkveld om tot realisatie te komen.
Inhoud |
HET GEWENSTE VERPLEEG'HUIS'
Een mens moet op elke plek zijn leven zoveel mogelijk op zijn eigen manier kunnen voortzetten. Zeker als het zijn permanente of langdurige verblijfsplek is, zoals bijvoorbeeld een verpleeghuis. In de meeste van de huidige verpleeghuizen hebben mensen deze mogelijkheid niet. Velen ervaren deze situatie als onwenselijk maar het is blijkbaar moeilijk in de verpleeghuissetting de continuïteit van leven van mensen als uitgangspunt te nemen. Of een woonsituatie te creëren die de eigenheid en zelfredzaamheid ondersteunt. Men voert hier allerlei oorzaken voor aan. Bijvoorbeeld de woon- en verblijfsruimten laten dit niet toe. Of het personeel heeft door de hoge werkdruk onvoldoende tijd en ruimte. Of er is niet genoeg geld. Het is niet allen onmacht. Er is een andere manier van denken, kijken en doen nodig om voor de huidige problemen een oplossing te vinden. Hiervoor zijn vernieuwende concepten en voorbeelden voor een andere aanpak nodig. In dit onderdeel van het programma Bouwen aan Leefbaarheid, wordt dit anders kijken en denken vertaald naar een verpleeghuisconcept waarin de wensen en behoeften van de bewoners en mantelzorg centraal staan en dat tegelijkertijd het verplegend en verzorgend personeel een inspirerende en doelmatige werkomgeving biedt.
Fasering
In dit project verzamelen we de noodzakelijke informatie om rekening houdend met toekomstige ontwikkelingen 'verpleeghuis'zorg op maat te kunnen bieden. De term 'verpleeghuiszorg' verwijst naar de inhoud en kwaliteit van de zorg, niet naar de plek waar deze gegeven wordt. Op maat verwijst naar zowel de mogelijkheden en behoeften van de zorgvragers als naar de mogelijkheden en behoeften van de zorgaanbieders. Schaalgrootte, inzet van technologie en van personeel zijn hierbij belangrijke parameters. Het project doorloopt twee onderscheiden fasen. Elke fase wordt afgesloten met een aantal specifieke eindproducten:
inventarisatie fase
deze bestaat uit een inventarisatie van zowel de ontwikkelingen aan de vraagzijde als aan de aanbodzijde en levert de bouwstenen voor de ontwikkeling van toekomstgerichte concepten en oplossingen die een rol spelen bij verdere uitwerking en toespitsing;
ontwikkel fase
hierin worden de bouwstenen toegepast in een drietal realisatiescenario's voor intensieve verzorging en verpleging, thuis, in een kleinschalige setting en in een grootschalige opzet. Deze scenario's zijn zo ver uitgewerkt dat op basis daarvan daadwerkelijk realisatie in de praktijk kan plaatsvinden.
De toekomstige 'zorgvragers' in kaart
Over 5-10 jaar zullen de zorgvragers andere eisen maar ook andere mogelijkheden hebben dan de huidige verpleeghuis populatie. De ontwikkelingen in de morbiditeit en in de medische interventies zullen in hoge mate bepalen voor welke lichamelijke en geestelijke problemen een oplossing moet worden gevonden. Opleiding, leefstijl en maatschappelijke opvattingen zullen in hoge mate bepalend zijn voor de vormgeving van de oplossingen. Om voor de verdere uitwerking binnen het project over voldoende informatie te beschikken worden twee basisdocumenten ontwikkeld:
een behoeftenprofiel
Hierin worden kwalitatief en kwantitatief de te verwachten problemen voor het komende decennium in kaart gebracht. Wat zijn de voornaamste veroorzakers van problemen op het gebied van zelfredzaamheid en zelfstandigheid van mensen, wat betekent dit in het dagelijks leven en welke ontwikkelingen zijn hierin te verwachten.een leefstijlenkaart
hierin worden op hoofdlijnen de voornaamste te verwachten wensen en mogelijkheden van (groepen van) toekomstige zorgvragers inzichtelijk worden gemaakt. Hoe leven mensen, wat verwachten ze van hun leefsituatie als ze in toenemende mate afhankelijk worden.Bouwstenen voor 'toekomstige' oplossingen
Voor de vormgeving van 'verpleeghuis'zorg in welke vorm dan ook zijn een aantal basisfuncties onontbeerlijk. Vanuit de invalshoek van het programma Bouwen aan Leefbaarheid gaat het om een integrale benadering waarbij aan de ene kant moet worden aangesloten bij de eigen mogelijkheden van mensen en waar mogelijk deze te versterken en aan de andere kant een leefsituatie moet worden gecreëerd waarbij mensen binnen hun mogelijkheden zo zelfstandig mogelijk kunnen functioneren en waar zo goed mogelijk met de inzet van het (schaarse) personeel wordt omgegaan. De bouwstenen voor oplossingen worden dan ook op hoofdlijnen ontwikkeld langs de volgende lijnen: het versterken van de eigen mogelijkheden van mensen en het creëeren van een optimale leefsituatie.
Versterken eigen mogelijkheden
welbevinden centraal
Continuïteit van leven/leefstijl is voor veel mensen bepalend voor hun gevoel van welbevinden. Daarom is het belangrijk dat de sfeer waar men in terechtkomt zoveel mogelijk bij de eigen leefsfeer past, zowel qua inrichting, sociale omgeving, als activiteiten. Verpleging/verzorging en dienstverlening moeten zo veel mogelijk aansluiten bij de leefinstelling en mogelijkheden van de 'klanten'. Ijkpunten voor het gevoel van welzijn zijn onder andere contacten hebben, zich veilig voelen, zich nuttig voelen, met respect benaderd worden, e.d.
eigen regie als uitgangspunt
Wie weet beter hoe iemand het eigen leven wil leven als de persoon zelf. Zelf bepalen hoe de dingen gaan, wat wel of niet gebeurt versterkt het gevoel van eigenwaarde, van erbij horen. Eigen regie centraal stellen, ook als iemand afhankelijk is van hulp betekent maximaal gebruik maken van eigen kracht en mogelijkheden van mensen.
zelfstandigheid bevorderen
Betekent regie zelf kunnen bepalen, voor zelfstandigheid is nodig over de noodzakelijke hulpbronnen te beschikken om onafhankelijk te kunnen zijn, zoals eigen inkomen, eigen leefruimte, gebruik kunnen maken van voorzieningen, en dergelijke.
zelfredzaamheid stimuleren
Hoe groot de hulpbehoefte ook is, altijd moet men uitgaan van wat mensen wel zelf kunnen en hierop aansluiten. Het gaat dan niet alleen om de fysieke kant maar nadrukkelijk ook om de geestkracht. Te denken valt aan: zichzelf verzorgen, huishoudelijke taken,zich kunnen verplaatsen in en om huis,dagbesteding, e.d.
Optimale leefsituatie creëeren
bouwkundige oplossingen
In dit onderdeel worden op zelfredzaamheid en zorgverlening gerichte basismodules ontwikkeld die zowel in woonhuizen als kleinschalig in de wijk en met geringe aanpassingen als onderdeel van grotere eenheden toepasbaar zijn. Deze omvatten bijvoorbeeld indeling van de ruimte, de inrichting en kleurgebruik. Hoe zorgen we ervoor dat het gebruiksgemak en de veiligheid voor bewoners zo groot mogelijk zijn. Niet alleen binnenshuis maar ook buitenshuis, in de eigen buurt en woonomgeving. Deze moet zo gestoffeerd en ingericht zijn dat verplaatsen, vertoeven, ontmoeten, sociaal verkeer, culturele activiteiten, natuurbeleving etc zo vanzelfsprekend en probleemloos mogelijk zijn.
technologie
Technologie maakt in snel tempo steeds meer mogelijk. Optimaal gebruik van de mogelijkheden die de technologische ontwikkelingen bieden kan op veel fronten winst opleveren. Op geleide van de inventarisatie worden voor twee speerpunten overzichten gemaakt van bestaande en zich bewezen hebbende mogelijkheden en worden kansrijke ontwikkelingen in kaart gebracht die de komende vijf jaar te gebruiken zijn;
- zelfstandigheid ondersteunende technologie
Het verregaand doorvoeren van alle technische mogelijkheden die zelfstandigheid van mensen ondersteunen en de veiligheid vergroten zorgt ervoor dat de inzet van personeel niet groter is dan absoluut noodzakelijk.
- werkdruk- of belasting verlagende technologie
Inzet van technologie voor de beroepsuitoefening van het personeel om deze maximaal te ontlasten.
inzet personeel
Een mensvriendelijke benadering die primair gericht is op het aansluiten bij de beleving en het stimuleren van de eigen regie vraagt van de meeste hulpverleners een andere attitude en deskundigheid. Hiervoor is waarschijnlijk gerichte deskundigheidsbevordering nodig. Om hulpverleners hierbij praktisch en 'geestelijk' te steunen zou een vorm van mental coaching ontwikkeld kunnen worden.Het is belangrijk duidelijk in kaart te hebben welke zorgfuncties met welke kwaliteit voor deze doelgroep(en) noodzakelijk zijn om vervolgens te bekijken door wie en op welke wijze deze geleverd kunnen worden. Hierbij komen zorgfuncties als behandeling,verpleging,verzorging, monitoring en vitalisering aan bod.
Drie scenario's
Niets is zo vervreemdend en mensonterend als het vertoeven op plekken waar je het gevoel krijgt dat de menselijke schaal en intimiteit ontbreekt. Mensen voelen zich hier snel verloren, zeker als de kwetsbaarheid toeneemt. Daarom zou, ook wanneer intensieve verpleging een verzorging nodig zijn, het uitgangspunt moeten zijn zoveel mogelijk uit te gaan van kleinschalige eenheden in de eigen vertrouwde woonomgeving. Het liefst zoveel mogelijk thuis als dit nog mogelijk is. Belangrijk is dat er keuzemogelijkheden ontstaan rond de plaats en de schaal. Om dit voor de praktijk te vergemakkelijken worden de in dit project ontwikkelde bouwstenen gegroepeerd en toegesneden op drie verschillende woon- en leefsituaties.
thuis scenario
In dit scenario wordt een programma van eisen opgesteld waaraan de woning bouwkundig en qua voorzieningen moet voldoen om intensieve verzorging en verpleging thuis mogelijk te maken.Op basis hiervan worden voorbeeldplattegronden ontwikkeld. Tevens wordt beschreven hoe en door wie de noodzakelijke zorg en ondersteuning geleverd kan worden. In principe moet de thuiszorg samen met de mantelzorg hiertoe in staat zijn, zo nodig aangevuld met extra expertise.Voor overige diensten kan men terugvallen op de bestaande voorzieningen.
kleinschalig scenario
In dit scenario wordt beschreven hoe in een wijk of dorp kleinschalige voorzieningen kunnen worden gerealiseerd die bouwkundig en functioneel optimaal zijn toegerust op zowel de zelfredzaamheid van de bewoners als op de mogelijkheid van intensieve zorgverlening. Dit zal mede worden vertaald in een aantal schetsontwerpen. Ook in deze situatie kan zoveel mogelijk een beroep worden gedaan op bestaande algemene voorzieningen.
grootschalig scenario
Er zullen altijd omstandigheden en situaties zijn dat een grootschalige voorziening de voorkeur verdiend. Ook dan blijft echter onverlet dat in de opzet het primaat moet liggen op zo groot mogelijke autonomie voor de bewoners en optimale werkomstandigheden voor de hulpverleners. Wat dit betekent voor het programma van eisen voor bouwkundige en technologische oplossingen zal worden uitgewerkt.