Sociale Productie Functie Theorie
Uit Bouwen aan leefbaarheid
De Sociale Productie Functie Theorie van Lindenberg gaat ervan uit dat mensen hun eigen welbevinden produceren. Ze doen dat door twee algemene behoeften te realiseren: fysiek en sociaal welbevinden. Iedereen doet dat op zijn eigen manier. Met behulp van hulpbronnen zoals geld, tijd, vaardigheden en sociaal netwerk streven mensen doelen na die bijdragen aan hun welbevinden. Deze doelen zijn comfort, actief zijn, status, bevestiging van gedrag en affectie. Wanneer een doel door omstandigheden niet bereikt kan worden kun je dat voor een deel compenseren door je meer te richten op de andere doelen.
Inhoud |
Fysiek welbevinden
Fysiek of lichamelijk welbevinden bereik je door:
- Comfort na te streven. Dit omvat twee aspecten: intern en extern comfort. Wanneer je geen dorst, honger of pijn hebt of vermoeid bent, ervaar je intern comfort. Extern comfort voel je wanneer je leefomstandigheden plezierig en veilig zijn. Bijvoorbeeld een woning waar je met veel plezier woont.
- Actief te zijn. Dit heeft te maken met het doen van activiteiten die een goed en plezierig gevoel geven. Dit zijn bijvoorbeeld studie, lezen en lichamelijke inspanning.
Sociaal welbevinden
Sociaal welbevinden bereik je via:
- Status. Dit heeft te maken met je plaats op de sociale ladder. Bijvoorbeeld of je werkt, wat voor soort werk je doet en hoeveel je daarmee verdient. Maar ook of je en welk vrijwilligerswerk je doet.
- Bevestiging van je gedrag. Hierbij gaat het erom of je in de ogen van belangrijke anderen ‘het goede’ hebt gedaan.
- Affectie. Dit omvat liefde, vriendschap en emotionele ondersteuning. Dit vind je in zorgzame relaties, zoals intieme, familie- en vriendschappelijke relaties.
Hulpbronnen
Comfort, actief zijn, status, gedragsbevestiging en affectie zijn doelen om uiteindelijk fysiek en sociaal welbevinden te ervaren. Hiervoor gebruik je verschillende hulpbronnen, zoals vaardigheden, geld, tijd, technologie en je sociale netwerk.
Er zijn twee soorten hulpbronnen:
- Actieve hulpbronnen zijn de hulpbronnen die je nu gebruikt. Bijvoorbeeld je kennis en vaardigheden om je werk te doen. Of geld om het lidmaatschap van je sportvereniging te betalen, zodat je voldoende beweging krijgt.
- Latente hulpbronnen zijn vergelijkbaar met krediet of spaargeld. Je hebt iets achter de hand. Verandert er iets in je situatie dan kun je hier een beroep op doen. Bijvoorbeeld wanneer je partner overlijdt, zul je je meer gaan richten op andere relaties in je sociale netwerk, die tot dan toe minder actief onderhouden werden. Door meer contact te zoeken met familie en vrienden kun je een deel van het verlies aan affectie terugkrijgen.
Veel hulpbronnen kunnen worden gebruikt om meerdere doelen te bereiken. Geld betekent in onze maatschappij direct meer status, maar het maakt het ook mogelijk dat je bepaalde activiteiten kunt ondernemen. En fysiek fit zijn is nodig om allerlei activiteiten uit te voeren, maar leidt ook direct tot meer comfort.
Compensatie
Het verlies van één mogelijkheid om welbevinden te bereiken, kan worden gecompenseerd door gebruik te maken van andere mogelijkheiden. Is status moeilijker te bereiken, omdat je werkloos of met pensioen bent, dan kun je je meer richten op de andere doelen (affectie en gedragsbevestiging) om welbevinden te ervaren. Of wanneer je beperkingen krijgt en je minder in staat bent bepaalde fysieke activiteiten uit te voeren, dan zul je alternatieve activiteiten ondernemen, zoals lezen, tv kijken, telefoneren en mailen met familie en vrienden. De alternatieve mogelijkheden hangen uiteraard af van de hulpbronnen die mensen hebben zoals geld, scholing en de omvang van het sociale netwerk.
Gezien de veranderingen bij het ouder worden, waardoor bijvoorbeeld actief zijn en status minder makkelijk te bereiken zijn, worden comfort en affectie belangrijke doelen voor ouderen om na te streven.
Je kunt belangrijke mogelijkheden voor het ervaren van fysiek en socaal welbevinden verliezen, maar dit hoeft niet te betekenen dat je minder welbevinden ervaart. Je zult alternatieven oppakken. Echter, soms is het verlies zo ernstig dat het niet mogelijk is dit te compenseren. Uiteindelijk zul je hierdoor wel minder welbevinden ervaren. Zo kun je ook niet onbeperkt compenseren. Je hebt een minimaal niveau van actief zijn nodig voor het ervaren van fysiek welbevinden. Je kunt verlies van dit doel niet volledig compenseren door je alleen te richten op comfort.